Studentet.info
 Kėrko      Antarėt      Aktivitet


  Reply to this topicStart new topicStart Poll

> Arkitekt Sinani
Flori Bruqi
Postuar nė: 15.10.2006, 19:21
Quote Post


Tėrė kohėn flas :)
*****

Posti: Antarė
Postime: 278
Antari Nr: 3300
Bashkangjitur: 12.10.2006



Arkitekt Sinani

nga Ing. Imbrahim Shametaj



Arkitekt Sinani dhe vendi ku lindi ne Shqiperi. Cfare trashegojne banoret e fshatit nga mjeshtri me i madh i Orientit per ndertim. Si u largua nga vendi dhe si ngriti shkallet e karrieres, deri ne kreun e Arkitektures Osmane


Qe ne shekullin e 6-te para Krishtit, buzes jugore te lumit Vjosa kalonte rruga Vlore-Selenice-Kulles-Lopes-Tepelene. Ishte e shtruar me kalldrem dhe gjate saj ishin ngritur pika ne fshatra, qe kryenin funksionin e qendrave tregtare, hotelerise, postare dhe kuvendare. Nje e tille ishte ngritur ne fshatin Sinanaj, krahina e Lopesit, rrethi i Tepelenes ne zonen e Laberise. Ne periudhen e Perandorise Romake, rruga u zgjerua dhe u persos me shtrimin me kalldrem. Ajo siguronte, krahas rruges Egnatia, lidhjet e Romes me Prevezen, ishujt e Detit Egje dhe Kostadinopojen. Fluksi i madh i levizjes se mallrave, legjioneve ushtarake, prifterinjve, qe perhapnin fene e krishtere dhe posten, beri qe qendra e ngritur ne Sinanaj (ne fushe) te modernizohet dhe persoset, duke luajtur nje rol te rendesishem ne zhvillimin ekonomiko-shoqeror te krahines se Lopesit. Ajo vazhdoi ta luaje kete rol nen perandorine romake, Bizantine e Osmane deri ne vitin 1912, nen emertimet Mansio, Mutacio dhe Han. Qe nga shekulli i 6-te para Krishtit, ishte prone e nje familje lopesiote e fshatit Gjergaj (sot Sinanaj). Emri i krijuesit te fshatit me emrin e lashte "Gjergj". Pronari i kesaj qendre ne shekujt 9-12, njihet me pseudonimin perkedhelas Milaj, thirrur nga sllavo-bullgaret "Zoteri i nderuar" (Vassa Milost). Pas vitit 1381, pronari mban dy mbiemra, Mucaj dhe Milaj. Mucaj eshte mbiemer i rregjistruar, konvertuar ne fene islame dhe mban pseudonimin Milaj. Edhe sot e kesaj dite, fisi mban mbiemrin Mucaj, por njihet nga banoret lopesiote dhe te fshatit Sinanaj, edhe me mbiemrin Milaj. Ne kete fis, lindi dhe kaloi femijerine e tij deri ne moshen 12-15 vjecare Arqitekt Sinani.

Si gjithe banoret e krahines, edhe pjesetaret e ketij fisi, nen perandorine Osmane (shekulli 2-te para Krishtit dhe deri ne shekullin e 4-te pas Krishtit) u konvertua ne fene e krishtere romane, qe me vone u quajt katolike. Ne kete periudhe, krahina pati nje zhvillim te mire ekonomiko-kulturor. U ndertua rruga e lartpermendur, u ndertuan rruget e brendshme te fshatrave Dorze, Matohasanaj e Sinanaj me kalldremin, shume ura, kroje dhe dy kisha: e Shen Kollit ne qender ne krye te Lagjes Gjergaj (sot Dashaj) dhe Gjone ne fshatin Dhemblan, si edhe kalaja ne fshatin Matohasanaj. Keto dhe ndertimet e Ploces (Amanties), Mavroves (Olimpias) etj, qene impresionet e para, te cilat mori femija i vogel nepermjet tregimeve e perjetimeve, pa e ditur se nje dite do te behej kryearkitekti i perandorise me te madhe te kohes, te asaj osmane. Keto ndertime ne krahine dhe ne gjithe perandorine e stermadhe Romake, dalloheshin per arkitekturen ndertimore, madhesine volumore dhe vecanerisht per akustiken e mahnitshme. Kjo ishte nje trashegimi e lashte greko-romake qe shtrihej ne ndertimin e teatrove, stadiumeve te lojrave, kishave, faltoreve dhe manastireve. Gje, e cila kondicionohej me formen ndertimore dhe perzgjedhjen e materialit ndertimor.

Ku lindi Sinani

Sinani lindi rreth viteve 1489-1490 ne fshatin Gjergaj (sot Sinanaj), krahina e Lopesit, rrethi i Tepelenes. Deri ne moshen 18 vjec, ju nenshtrua ligjeve te "Devshirmese". Paskesaj, rekrutohet jenicer ne formacionet xheniere te ushtrise osmane. Fale trashegimise familjare ne fushe ndertimore, kultures dhe eksperiences qe fitoi deri ne moshen 48 vjecare, ai u be i famshem ne fushen e ndertimeve ushtarake. Per 30 vjet, ai merr pjese aktive ne ekspeditat osmane. Lufton dhe nderton objekte ushtarake ne betejat e zhvilluara ne Egjipt, Irak, Rodos, Krime, Beograd, prane Vjenes, Moldavi etj. Shquhet jo vetem si ndertues i thjeshte por edhe projektues, organizues e zbatues punimesh ne ndertimin e rrugeve, urave, kalave e shume objekteve fortifikuese, qe ndikonin ne fitoret e betejave, qe zhvillonte ushtria osmane. Ai projektoi dhe organizoi punimet dhe ndertoi per 13 dite, uren mbi lumin Prut ne Rumani. Per shpejtesine e ndertimit, rezistencen e ures mbi te cilen kaluan reparte te shumta dhe mjete te renda luftarake, qe ndikuan ne fitoret e ushtrise, qe drejtoheshin nga Sulltan Sulejmani, Sinani thirret nga Sulltani dhe emerohet ne shtabin qendror, te cilat drejtonte formacionet xhenjere dhe ndertimet fortifikuese ushtarake. Nen drejtimin e Sulltan Sulejmanit, osmanet ishin nga viti 1520 deri me 1566. Nen drejtimin e arkitekt Sinanit u ndertuan rreth 400 vepra mbrojtese te rendesishme. Per talentin dhe punen kolosale, Sinani, emerohet kryearkitekt i Perandorise Osmane dhe punon ne Oborrin e Sulltanit. Ishte per here te pare, qe krijohej ky funksion prandaj dhe eshte quajtur kryearkitekt i pare i Perandorise Osmane. Me punen e tij, ai i dha tonin edhe vuri themelet e arkitektures osmane. I ndryshoi faqen Stambollit dhe gjithe perandorise me ndertimet e famshme zeologjike te kultit Islam: rrugeve, urave, ujesjellesve e shume ndertimeve infrastrukturore ne tere perandorine.

Endrren e perandorit Justinian per furnizimin me uje te Kostadinopojes (Stambollit te sotem) e beri realitet Arkitekt Sinani pas 900 vjetesh. Ai projektoi dhe ndertoi ujesjellesin e pare per furnizimin me uje te Stambollit me 40 cezma (Kerceshme). Nder veprat qe i kane rezistuar kohes dhe qe njihen te projektuara e te ndertuara prej tij, jane 400 vepra mbrojtese, ushtarake, 84 xhami te medha, 58 xhami te vogla (Mexhite), 7 spitale, 22 mauzoleume, 17 strehe vorfnore, 5 rrjete ujesjellsash, 8 ura, 20 hane, 48 hamame etj. Nder veprat madhore ndertimore te paperseritshme jane: Xhamia "SULEIMANIE" ndertuar ne Stamboll brenda 7 viteve, kushtuar Sulltan Sulejmanit, xhamia "Shezade Mehmetit", po ne Stamboll dhe xhamia "SELIMIJE" ndertuar ne Edrene, kushtuar Sulltan Selimit. Keto shquhen si te paperseritshme per arkitekturen ndertimore dhe akustiken e mahnitshme.

Arkitekt Sinani vdiq ne moshen 97 vjecare dhe e zevendesuan ne kete detyre te larte dy nga nxenesit e tij me origjine shqiptare: Arkitekt Mehmet Sedefqari nga Elbasani dhe me pastaj arkitekt Kasemi nga Tomorrica e Gramshit.

Per Arkitekt Sinanin dhe kontributin e tij ne fushen e ndertimeve dhe te arkitektues jane shkruar mbi 100 libra. Ne to pershkruhen veprat madhore, qe ai projektoi e ndertoi. Ne keto libra, ai cilesohet themeluesi i arkitektures moderne Osmane, Mikelanxheloja i Orientit. Ai cilesohet si i paarritshem dhe i paperseritshem ne zgjidhjen voluminoze ndertimore te xhamive me nje akustike te mahnitshme.

Qe ne te gjalle te tij, qendra tregtare, prone e trasheguar prej tij ne krahinen e Lopesit u emertua "Hani i Sinanit". Per nder te tij dhe fshati mori emrin "Sinanaj". Me emrin dhe vepren e arkitekt Sinanit krenohen banoret Lopesiote dhe gjithe kombi shqiptar.

Pergatiti:Flori Bruqi
PM
Top

Topic Options Reply to this topicStart new topicStart Poll

 

Postimet janė nė pronėsi tė vet postuesve, redaksia jonė nuk mer asnjė pėrgjegjėsi per permbajtjen e tyre!

© 2004-2014 Studentet.info™ | Kopjimi ėshtė i lejuar nėse theksohet burimi | Developed by: Just5 Studio