Studentet.info
 Kėrko      Antarėt      Aktivitet


  Reply to this topicStart new topicStart Poll

> 13 misteret e pazgjidhura ende nga shkenca
Dredheza
Postuar nė: 09.04.2012, 21:06
Quote Post


Įngel rebelde
*****

Posti: Admin
Postime: 15995
Antari Nr: 6
Bashkangjitur: 28.11.2004



Autori Michael Brooks ka hetuar disa nga anomali mė tė mistershme tė shkencės moderne, ato probleme tė vėshtira qė “refuzojnė” tė pėrshtaten me teoritė. Gjithēka qė ka shqetėsuar njerėzimin ndėr shekuj, e botuar nė njė speciale nga “TimesOnline”. Paqėndrueshmėria e vizionit tonė pėr universin ndryshon. Me kalimin e viteve, shekujve dhe zbulimet e ndryshme edhe vizioni ynė pėr universin ndryshon. Njė dekadė mė parė, ne kemi zbuluar se konstantet themelore tė fizikės nuk mund tė jenė kaq konstante mbi tė gjithė. A jeni mė shumė se vetėm njė ēantė me kimikate? A jeni mė shumė se shuma e kimikateve tė pajeta qė pėrbėjnė trupin tuaj? Ēfarė e bėn njė pemė tė gjallė tė kthehet nė njė fuēi druri? Askush nuk e di. Hulumtuesit kanė dhėnė shumė mund duke u pėrpjekur pėr tė pėrcaktuar se ēfarė ėshtė jeta. Evolucioni ėshtė problem lidhur me vetė-shkatėrrimin. Pse ne duhet tė vdesim? Ėshtė njė pyetje qė ndan biologėt, dhe gjatė viteve, janė teoritė mbajtur mbrapa me radhė, si dhe prova tė reja janė sjellė nė dritė. Evolucioni ėshtė problem lidhur me vetė-shkatėrrimin. Pse ne duhet tė vdesim? Ėshtė njė pyetje qė ndan biologėt. Studiuesit kanė arritur tė gjejnė gjenet pėrkatėse qė rrisin jetėgjatėsinė. Ē’ndodh me universin, sa e njohim atė, si ka evoluar qenia njerėzore, sa e njohim jetėn dhe a na mundon vdekja. Kėto e shumė tė tjera nė njė speciale pėr tė pazgjidhurat e shkencės.


----------------------------------------
Sic vis pacem, para bellum!

Beneficium accipere libertatem est vendere
PM
Top
Dredheza
Postuar nė: 09.04.2012, 21:06
Quote Post


Įngel rebelde
*****

Posti: Admin
Postime: 15995
Antari Nr: 6
Bashkangjitur: 28.11.2004



1. Pjesa mė e madhe e universit mungon

Ne mund tė llogarisim vetėm pėr 4 pėr qind e tė kozmosit, pasi kaq ėshtė arritur tė zbulohet deri nė ditėt e sotme. Nėse jeni duke pyetur veten se ēfarė mund tė bėjė pėr ju LHC, siē ėshtė fakti qė ai mund tė gjejė vetėm njė tė katėrtėn e tė gjithė universit. Pėrplasjet janė shpresa pėr tė krijuar disa pjesė tė veēanta qė fizikanėt i quajnė “ēėshtje tė errėt”, njė enigmė qė mendohet tė pėrbėjė afėrsisht 25 pėr qind tė universit. Pastaj ekziston “energji e errėt”, njė forcė misterioze qė duket tė jetė i shkėlqyer hapėsirė dhe kohė veē e veē. E nėse kjo ėshtė e vėrtetė, me zbulimin e pjesėve tė tjera shumė teori pėrmbysen. Pra shkenca ka zbatuar njė matematikė tė gabuar nė kėtė pikė.

2. Anomalitė e pionierėve (nismėtarėve)

Nė vitet 1970 NASA nisur dy hetime hapėsirė qė nuk kanė shkaktuar dhimbje koke tė pambarim pėr pionierėt. Rreth 10 vjet nė misione e Pioneer 10 dhe 11, pasi kishin pėrfunduar misionin ata kanė pėsuar tė gjithė anomali tė ndryshme. Nė ēdo vit udhėtimi, hetimet dhe vėzhgimet nė hapėsirė largohen 8000 kilometra larg trajektorja qė ata synojnė. Nuk ėshtė shumė kur ju konsideroni se ato mbulojnė 219 milionė kilometra nė vit. Megjithatė, ajo ėshtė aty, dekada tė tėra plot analiza kanė dėshtuar dhe nuk kanė arritur tė gjejnė njė arsye tė drejtpėrdrejtė pėr tė.

3. Konstantet e ndryshueshme

Paqėndrueshmėria e vizionit tonė pėr universin. Me kalimin e viteve, shekujve dhe zbulimet e ndryshme edhe vizioni ynė pėr universin ndryshon. Njė dekadė mė parė, ne kemi zbuluar se konstantet themelore tė fizikės nuk mund tė jenė kaq konstante mbi tė gjithė. Kėto janė shifrat qė pėrshkruajnė pikėrisht sesi janė forcat e natyrės, dhe i pėrdorin ligjėruesit e fizikės nė punė e tyre pėr tė pėrshkruar proceset e natyrės. Dritė qė ka pėrshkuar tė gjithė universin nga largėsia e yjeve na tregon se kėto ligje tė fizikės mund tė ketė qenė tė ndryshme nė tė kaluarėn. Megjithėse ligjet fizike dhe konstantet na kanė ndihmuar tė shpjegojmė natyrėn dhe botėn, kjo mund tė jetė njė iluzion.


----------------------------------------
Sic vis pacem, para bellum!

Beneficium accipere libertatem est vendere
PM
Top
Dredheza
Postuar nė: 09.04.2012, 21:07
Quote Post


Įngel rebelde
*****

Posti: Admin
Postime: 15995
Antari Nr: 6
Bashkangjitur: 28.11.2004



4. Pėrzierjet e ftohta

Energjia bėrthamore pa drama. Nė vitin 1989, bota u trondit nga pretendimet se mund tė ēlironim energji bėrthamore pa njė shpėrthim katastrofik. Dėshtimet e ndryshme pėr ta pėrsėritur apo shpjeguar kėto rezultate pėrfunduan shumė shpejt duke mė i dhėnė fund karrierės sė shkencėtarėve tė pėrfshirė nė tė. Por, pėrkundėr asaj ju mund tė keni dėgjuar, “pėrzierja e ftohtė” qė nė tė vėrtetė asnjėherė nuk shkoi larg. Gjatė njė periudhe 10-vjeēare nga 1989, nė laboratorėt e marinės nė SHBA realizuan mė shumė se 200 eksperimente pėr tė hetuar nėse reagimet bėrthamore prodhonin mė shumė energji se sa ata konsumonin. Supozohet tė jetė e mundur vetėm brenda yjeve. Kjo mund tė ndodhė nė temperaturėn e dhomės sė provės. Kėrkimet e shumta tregonin qė ata e besonin kėtė. Me fusionin e ftohtė tė kontrollueshėm, shumė nga problemet e energjisė sė botės do tė zhdukeshin, nuk ėshtė ēudi qė Departamenti Amerikan i Energjisė tė jetė i interesuar pėrsėri.

5. Jeta

A jeni mė shumė se vetėm njė ēantė me kimikate? A jeni mė shumė se shuma e kimikateve tė pajeta qė pėrbėjnė trupin tuaj? Ēfarė e bėn njė pemė tė gjallė tė kthehet nė njė fuēi druri? Askush nuk e di. Hulumtuesit kanė dhėnė shumė mund duke u pėrpjekur pėr tė pėrcaktuar se ēfarė ėshtė jeta. Por ata janė ende duke u pėrpjekur pėr tė kuptuar atė – duke e bėrė atė nga e para. Nė laboratorė nė tė gjithė botėn, njerėzit janė duke e marrė e lėndė tė para qė nga antikiteti, qoftė edhe fosile dinozaurėsh, dhe janė pėrpjekur t’i kuptojnė hap pas hapi sesi ato kanė qenė gjallė dikur. Nė njė pėrpjekje pėr tė zgjidhur natyrėn ērregullt tė jetės, ideja e shkencėtarėve luajtur jep idenė e njė epoke qė kthehet.

6. Metan nga marsianėt

Shkencėtarėt e NASA gjetėn prova pėr jetėn nė Mars. Pastaj ata ndryshuar mendimet e tyre. Mė 20 korrik, 1976, Vikingu mblodhi pak tokė (dhe) dhe e pėrzjeu atė mė pėrbėrės radioaktivė. Tė gjithė shkencėtarėt e pėrfshirė nė mision ranė dakord se nė qoftė se radioaktive metan lirua nga toka marsiane, diēka i konsumon pėrbėrėsit ushqimore, dhe kjo tregon se duhet tė ketė jetė nė Mars. Ky eksperiment dha njė rezultat pozitiv, por NASA mohoi njė zbulim zyrtar pėr jetėn mė planetin Mars. Sot, ka edhe mė shumė dėshmi qė diēka ka krijuar metanin nė Mars. A ėshtė jetė? Eksperimenti i Vikingut sugjeroi se kishte. Martin Ris, astronaut i Anglisė mbretėrore, e quan kėto kėrkime pėr jetėn jashtėtokėsore zbulimet mė tė rėndėsishme shkencore pėr tė cilat duhet tė pėrpiqemi nė kohėn tonė. Por a e kemi zbuluar atė?


----------------------------------------
Sic vis pacem, para bellum!

Beneficium accipere libertatem est vendere
PM
Top
Dredheza
Postuar nė: 09.04.2012, 21:07
Quote Post


Įngel rebelde
*****

Posti: Admin
Postime: 15995
Antari Nr: 6
Bashkangjitur: 28.11.2004



7. Sinjalimi

Elektromagnetizmi, ėshtė tashmė nė kontakt? Ky ishte njė puls elektromagnetik, qė erdhi nga drejtimi i konstelacionit tė Shigjetarit. Kjo zgjati 37 sekonda dhe kishte pikėrisht karakteristikat e parashikuara pėr njė sinjal alieni. Ndoshta kjo ėshtė arsyeja pse, mė 15 gusht 1977 ajo shkaktoi bėrtitjen “Wow” tė astronautit Jerry Ehman nė kopje tė Big Ear, nė universitetin e Ohio, pikėrisht i dėgjuar nė radio teleskopin nė Delaware. Ylli mė i afėrt nė kėtė drejtim ėshtė 220 vjet dritė larg. Nė qoftė se ėshtė me tė vėrtetė se ai po afrohet, kjo do tė njė ngjarje astronomike e fuqishme, ose njė qytetėrimit i avancuar pėr alienėt duket pėrdorur njė mjet tė pėrmasave tė mėdha dhe transmetues tė fuqishėm. Mė shumė se 30 vjet mė vonė, origjina e saj mbetet njė mister.

8. Njė virus gjigant

Ėshtė krijesė anormale qė mund tė rishkruajė historinė e jetės. Virusi Mimi ėshtė ruajtur nė njė frigorifer nė Marsejė. Rreth tridhjetė herė mė e madhe se sa rhinovirusi i cili shkakton tė ftohurin, deri tani ai ėshtė virusi mė i njohur nga shkenca. Por ky virus i madh ėshtė izoluar pėr mos pasur ndikim mbi sistemet e kujdesit shėndetėsor tė globit. Kjo do tė jetė, me shumė gjasa, nė historinė e jetės nė Tokė. Mimivirus nuk pėrshtatet me historinė e themelimit tė jetės nė Tokė. Mimivirus ka njė genom, nė veēanti, tė ngjashėm me ato njerėzoret. Mimivirus duket tė jetė pjesė e historinė sė jetės nė Tokė. Ai madje mund tė na bėjė ta rishkruajmė atė.

9. Vdekja

Evolucioni ėshtė problem lidhur me vetė-shkatėrrimin. Pse ne duhet tė vdesim? Ėshtė njė pyetje qė ndan biologėt, dhe gjatė viteve, janė teoritė mbajtur mbrapa me radhė, si dhe prova tė reja janė sjellė nė dritė. Njė pėrgjigje ėshtė se vdekja ėshtė thjesht e nevojshme, pėr tė shmangur mbipopullimin, pėr shembull. Por evolucioni nuk ka mundėsi, s’mundet, pėr tė pėrzgjedhur njė “vdekjen” sepse evolucioni ėshtė menduar tė jetė mbi tė gjitha nė lidhje me individin. Dhe nuk ka ende duket tė jetė njė shmangie tė vdekjes . Studiuesit kanė arritur tė gjejnė gjenet pėrkatėse qė rrisin jetėgjatėsinė. Mund ta zgjidhim gjėegjėzėn e vdekjes?


----------------------------------------
Sic vis pacem, para bellum!

Beneficium accipere libertatem est vendere
PM
Top
Dredheza
Postuar nė: 09.04.2012, 21:07
Quote Post


Įngel rebelde
*****

Posti: Admin
Postime: 15995
Antari Nr: 6
Bashkangjitur: 28.11.2004



10. Riprodhimi seksual

Ka mėnyra mė tė mirė riprodhimi. Seksi ėshtė kudo, por askush nuk e di pse. Ėshtė njė pyetje qė “shkencėtarėt mė tė mirė se unė kanė kėrkuar libėr pas libri, por s’kanė mundur tė pėrgjigjen,” thotė Richard Dawkins. Pėr Charles Darwin, arsyeja pėr mbizotėrimin e riprodhimit seksual ishte “fshehur nė errėsirė”. Tė gjitha argumentet nė favor tė riprodhimin seksual janė nga argumentet kundėrshtuese mė tė forta nė favor tė vetė-klonimit. Riprodhimi joseksual, ku njė organizėm prodhon njė kopje tė vetėn, ėshtė njė mėnyrė shumė mė e efektshme pėr tė kaluar gjenet tuaja tė brezat e ardhshėm. Nuk ka prova se seksi e bėn njė specie mė shumė tė pėrshtatshme, ose mė mirė tė vendosura pėr t’u pėrballur me ndryshime. Pse ėshtė ende nė jetėt tona atėherė, nėse riprodhimi mund tė zėvendėsohet?

11. Paracaktimi i lirė

Vendimet qė ju merrni nuk janė tuajat. Instinktet tona tė brendshme, pėrvoja jonė, ėshtė ajo ē’ka i bėn vendimet tona pėr tė lėvizur, pėr tė menduar, pėr tė ngrėnė, pėr tė vjedhur, pėr tė gėnjyer, pėr tė shėnuar dhe zmbrapsur. Ne kemi ndėrtuar tė gjithė ngrehinė e qytetėrimit tonė me kėto ide. Por shkenca do tė thotė se ky pėrcaktim, mendim i lirė ėshtė njė mashtrim. Sipas neuroshkencėtarėve mė tė mirė tė botės ne jemi tė makinat e trurit. Truri ynė krijon ndjenjėn se diku brenda jush ėshtė njė “ju” qė merr vendime. Por kjo ėshtė njė shpresė e kotė. Nuk ka shpirt nė makinė. Ēfarė do tė thotė kjo pėr kuptimin tonė pėr vetveten? Dhe pėr moralin tonė. Mund tė kemi ndjekur penalisht njerėzit pėr veprimet mbi tė cilat ata nuk kishin ndėrgjegjen nė kontroll?

12. Efektet e qetėsuesve

Kush ėshtė duke u mashtruar? Hapje qetėsuese tė padėmshme tė pėrdorura pėr tė efekt qė mendohet thjesht si njė manipulim, njė dredhi e mendjes. Mjekėt veshin kostume tė bardha, flasin me tone tė lehta, dhe pėrpiqen tė tregojnė konfidencė mjekėsore, dhe nėse ata i tha japin njė hape, medikament, nėse ju do tė mendoni se ajo do ju bėjė mė mirė, kjo do tė ndodhė vėrtet. Kjo ėshtė diēka e lidhur me sheqerin, dhe ju bėn tė ndiheni mirė, kėshtu qė mendoni sė ėshtė e mirė? Mirė, shumė njerėz, nė fakt, pėr shkak tė tė kuptuarit tonė ėshtė duke pėrdorur hapje qetėsuese duke lėnė pas dore mjekimet e vėrteta. Disa receta ilaēesh qė janė gjykuar pėr tė kryer funksionin “mė mirė se hapje qetėsuese e padėmshme” nuk pėrdoren nga pacientėt. Tė gjithė nė tė gjitha, standardi i artė i mjekėsisė, kontrolli i hapjeve qetėsuese, po duket si i pafuqishėm.

13. Homeopatia

Ėshtė e qartėsisht absurde, kėshtu qė pse nuk largohet? Homeopatia, sipas kėrkesave tė ndryshme, tregon se pacientėt mund tė marrin njė substancė e dyshimtė mė karakteristika tė veēanta, hollohet me ujė nė njė pikė ku nuk ka molekula tė substancės origjinale, pėr mostrėn qė kemi nė eksperiment. Dhe kjo pėrbėrje ende pėrdoret pėr tė shėruar sėmundjen e homeopatisė. Sėr Xhon Forbs, mjeku familjes sė mbretėreshės Viktoria, e quajti atė “njė nėpėrkėmbje tė arsyes njerėzore”. Nuk ka asnjė arsyetim nė tė gjitha shkencat pėr kėtė ide, dhe mbeten ende ka disa prova tė pakta qė tregojnė se homeopatia funksionon. Si mund tė jetė kjo?


----------------------------------------
Sic vis pacem, para bellum!

Beneficium accipere libertatem est vendere
PM
Top

Topic Options Reply to this topicStart new topicStart Poll

 

Postimet janė nė pronėsi tė vet postuesve, redaksia jonė nuk mer asnjė pėrgjegjėsi per permbajtjen e tyre!

© 2004-2017 Studentet.info™ | Kopjimi ėshtė i lejuar nėse theksohet burimi | Developed by: Just5 Studio